Alþjóðlegt ár stjörnufræðinnar 2009

Fyrirlestur um hulduefni og þyngdarlinsur 18. apríl kl. 14:00

Seinustu ár hafa athuganir stjarneðlisfræðinga leitt í ljós þá óvæntu niðurstöðu að 95% af efnis- og orkuinnihaldi alheimsins er okkur ósýnilegt. Einungis 4,6% alheimsins er úr sýnilegu efni (atómum) en 23% svonefnt hulduefni og 72% hulduorka. Þótt hulduefnið sé ósýnilegt er engu að síður hægt að rannsaka það með hjálp svonefndra þyngdarlinsa. Laugardaginn 18. apríl flytur Árdís Elíasdóttir, stjarneðlisfræðingur við Princetonháskóla í Bandaríkjunum, erindi um rannsóknir sínar á þessu dularfulla hulduefni. Erindið er hið sjötta í fyrirlestraröðinni ,,Undur veraldar: Undur alheimsins”, sem Stjarnvísindafélag Íslands og Raunvísindadeild Háskóla Íslands efna til í tilefni af alþjóðlegu ári stjörnufræðinnar. Venju samkvæmt hefst erindið klukkan 14:00 og fer fram í stofu 132 í Öskju, náttúrufræðihúsi Háskóla Íslands.

Afstæðiskenning Einsteins lýsir samspili tíma, rúms og orku og er talin ein af merkustu kenningum síðustu aldar. Hún hefur staðist fjölda prófa og er því talin með traustari kenningum sem vísindin bjóða upp á. Á síðustu öld fóru þó að koma fram niðurstöður úr stjarnfræðirannsóknum sem kröfðust þess að vísindamenn sættu sig við að annaðhvort væri afstæðiskenningin gölluð eða að heimurinn væri að mestu samsettur úr efni og orku sem eru okkur hulin. Áframhaldandi rannsóknir hafa bent til að síðari skýringin sé sú rétta og að heimurinn sé að einum fjórða hluta úr svokölluðu ‘hulduefni’. Ein besta leiðin til að rannsaka hulduefnið er með svokölluðum þyngdarlinsum sem myndast í kringum þunga hluti, s.s. vetrarbrautir og vetrarbrautaþyrpingar, vegna sveigju rúmsins eins og afstæðiskenningin segir til um. Í þessum fyrirlestri er ætlunin að varpa ljósi á þessar rannsóknir á einfaldan og myndrænan hátt.

Árdís Elíasdóttir lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík vorið 1998. Hún útskrifaðist með B.Sc. í stærðfræði og eðlisfræði frá Háskóla Íslands árið 2001, M.Sc. í eðlisfræði frá California Institute of Technology 2003 og lauk doktorsprófi frá Dark Cosmology Centre við Kaupmannahafnarháskóla árið 2008. Hún stundar nú rannsóknir við Princeton háskóla sem Marie Curie styrkþegi.

# # #

Til blaðamanna
Alþjóðlegt ár stjörnufræðinnar 2009 (The International Year of Astronomy 2009: IYA2009) er haldið að frumkvæði Alþjóðasambands stjarnvísindamanna (the International Astronomical Union: IAU) og UNESCO (the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) undir kjörorðinu Undur alheimsins.

Á alþjóðlegu ári stjörnufræðinnar 2009 eru liðin 400 ár frá því Galíleó Galíleí gerði sínar fyrstu stjörnuathuganir með aðstoð sjónauka. Árið er að grunni til alþjóðleg hátíð þar sem áhersla er lögð á stjarnvísindi og framlag þeirra til samfélags og menningar. Hátíðarhöldin endurspeglast í viðburðum í einstökum bæjum og byggðarlögum, á landsvísu og á alþjóðlegum vettvangi.

Á ári stjörnufræðinnar verður reynt að fá almenning til þess að taka þátt í hinum ýmsu verkefnum. Í því átaki leika stjörnuáhugamenn stórt hlutverk og munu þeir skipuleggja og stjórna fjölda skemmtilegra viðburða. Nú þegar taka þúsundir þeirra þátt í undirbúningnum á alþjóðavettvangi og með þátttöku sinni mynda þeir stærsta tengslanet sem um getur í stjarnvísindum. Hér á landi er það fyrst og fremst Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness sem sér um þennan þátt.

Frekari upplýsingar:

Árdís Elíasdóttir
Stjarneðlisfræðingur
Princetonháskóla
Sími: 849-8178
Tölvupóstfang: ardis.dark[hjá]gmail.com

Sævar Helgi Bragason
Formaður Stjörnuskoðunarfélags Seltjarnarness
Sími: 896-1984
Tölvupóstfang: saevar[hjá]stjornuskodun.is

Gagnlegar vefsíður

• Íslensk vefsíða stjörnufræðiársins: http://www.2009.is
• Stjörnufræðivefurinn: http://www.stjornuskodun.is
• Stjarnvísindafélag Íslands: http://www.raunvis.hi.is/~einar/SI.html
• Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness: http://www.astro.is
• Stjörnuverið: http://www.natturumyndir.is
• Vefsíða alþjóðaársins IYA2009: http://www.astronomy2009.org